در دنیای پزشکی امروز، پیشگیری و تشخیص زودهنگام، نقش کلیدی در کنترل بیماریهای خطرناک دارند. سرطان پستان به عنوان یکی از شایعترین سرطانها در میان زنان، اگر به موقع تشخیص داده شود، میتواند با روشهای کمتهاجمی و موثر، درمان شود. در این مقاله، با نگاهی علمی و دقیق به بررسی ماموگرافی خواهیم پرداخت؛ از معرفی انواع آن گرفته تا بررسی مزایا، آمادگیهای لازم، روند انجام و تفسیر نتایج. اگر قصد انجام این تست را دارید، این راهنمای جامع میتواند اطلاعاتی کاربردی و ارزشمندی را در اختیارتان قرار دهد.
ماموگرافی چیست و چرا اهمیت دارد؟
متوجه شدیم که ماموگرافی یکی از مهمترین و رایجترین روشهای غربالگری و تشخیص زودهنگام بیماریهای پستان، مخصوصا سرطان سینه است. در این روش، با استفاده از دستگاههای مخصوص اشعه ایکس، تصویری دقیق از بافت سینه تهیه میشود که میتواند کوچکترین تودهها یا تغییرات غیرطبیعی را حتی قبل از آنکه بیمار علائمی احساس کند، نشان دهد. در سالهای اخیر، آمارها نشان دادهاند که تشخیص زودهنگام سرطان پستان به کمک Mammography، نقش موثری در افزایش شانس درمان کامل و کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری دارد. به همین دلیل، سازمانهای بهداشتی دنیا مانند انجمن سرطان آمریکا (ACS) و سازمان بهداشت جهانی (WHO) تاکید دارند که زنان از سنین مشخصی به صورت منظم غربالگری سرطان سینه را انجام دهند.
انواع ماموگرافی و کاربرد آنها
ماموگرافی انواع مختلفی دارد که بسته به هدف پزشک و وضعیت بیمار، از هرکدام ممکن است، استفاده شود:
۱.ماموگرافی غربالگری (Screening Mammography)
این روش برای زنانی انجام میشود که هیچ گونه علامت یا نشانهای از بیماری ندارند. هدف از انجام تصویربرداری، شناسایی تغییرات بسیار کوچک یا غیر عادی در بافت پستان است که ممکن است به سرطان منجر شود.
۲.ماموگرافی تشخیصی (Diagnostic Mammography)
زمانی که فرد علائم سرطان سینه مانند توده، ترشح یا درد در سینه دارد یا نتیجه تست غربالگری مشکوک باشد، پزشک این نوع Mammography تشخیصی را توصیه میکند. در این روش، تصاویر بیشتری با دقت بالاتر گرفته میشوند تا تمام وجوه بافت سینه مورد بررسی قرار گیرد و دلیل علائم بالینی فرد، مشخص گردد.
۳.ماموگرافی دیجیتال (Digital Mammography)
در این Mammography، تصاویر به صورت دیجیتال ذخیره میشوند و پزشک میتواند آنها را بزرگنمایی یا پردازش کند. دقت این روش نسبت به ماموگرافیهای سنتی بالاتر است، به ویژه در زنان جوان یا کسانی که سینههای متراکم دارند، تصویر دقیقتری ارائه میشود.
۴.سهبعدی یا توموسنتز (3D Mammography)
توموسنتز جدیدترین روش تصویربرداری از سینه است که نمایی سهبعدی از بافت پستان ارائه میدهد. این روش کمک میکند که تودهها یا ناهنجاریهای کوچکتری که در Mammography معمولی ممکن است مخفی بمانند، بهتر دیده شوند.
مزایای انجام ماموگرافی
ماموگرافی نه تنها به تشخیص زودهنگام سرطان پستان کمک میکند، بلکه مزایای بسیار دیگری نیز دارد:
کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان پستان: مطالعات نشان دادهاند زنانی که به طور منظم Mammography انجام میدهند، در صورت ابتلا به سرطان پستان، شانس بیشتری برای درمان موفق دارند.
کاهش نیاز به درمانهای تهاجمی: با تشخیص زودهنگام، اغلب نیازی به درمانهای سنگین مانند شیمی درمانی یا جراحیهای وسیع سرطان پستان نیست.
ارزانتر بودن نسبت به درمان دیرهنگام: هزینه این روش بسیار کمتر از درمانهای پیچیده و طولانیمدت سرطان خواهد بود.
اطمینان خاطر برای بیمار: وقتی نتیجه Mammography نرمال باشد، اضطراب و نگرانی بیمار کاهش مییابد.
مهمترین نکته تشخیص و تفسیر صحیح نتایج تستهای غربالگری است. برای اینکه بهترین نتیجه را بگیرید باید به بهترین جراح سرطان پستان در تهران مراجعه نمایید تا راهنمایی دقیق و کاملی برای پیشگیری از بیماری یا درمان سریع آن، در اختیار شما قرار دهند.
آمادگیهای لازم قبل از ماموگرافی
انجام ماموگرافی نیاز به آمادگی خاصی ندارد، اما رعایت چند نکته ساده میتواند دقت نتیجه را بالا ببرد و تجربه راحتتری برای بیمار فراهم کند:
- از دئودورانت، لوسیون یا پودر در ناحیه زیربغل و سینهها استفاده نکنید. این مواد ممکن است در تصاویر Mammography اختلال ایجاد کنند.
- لباس دو تکه بپوشید. چون لازم است بالا تنه کاملا عریان شود، بهتر است از لباسهایی استفاده کنید که راحت تعویض شوند.
- اگر باردار هستید یا احتمال آن را میدهید، حتما به پزشک اطلاع دهید تا برای شما از شیلدهای مخصوص استفاده کنند.
- زمان مناسب انتخاب کنید. معمولا بهترین زمان انجام این تصویربرداری، یک هفته بعد از پایان قاعدگی است، زیرا سینهها کمتر حساس هستند.
برای دریافت مشاوره درباره اصول ماموگرافی میتوانید از طریق صفحه اینستاگرام پزشک با ایشان در ارتباط باشید.
روند انجام ماموگرافی چگونه است؟
ماموگرافی یک فرآیند سریع و ساده است که معمولا کمتر از ۲۰ دقیقه طول میکشد:
۱. بیمار روی دستگاه Mammography میایستد و یکی از سینهها روی صفحه مخصوص قرار میگیرد.
۲. سپس صفحهی دیگری از بالا سینه را به آرامی فشار میدهد تا بافت آن صاف و تصاویر دقیقتری گرفته شود.
۳. از هر سینه معمولا دو نما (روبهرو و مایل) تهیه میشود.
۴. این روند برای سینه دیگر نیز تکرار میشود.
ممکن است در حین فشردن سینه کمی احساس ناراحتی یا فشار داشته باشید، ولی این احساس موقتی است و ارزش تشخیص دقیق را دارد.
تفسیر نتایج ماموگرافی
نتایج Mammography معمولا طی چند روز آماده میشود و توسط متخصص تفسیر خواهد شد. گزارش ماموگرافی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- طبیعی: هیچ نشانهای از توده یا ناهنجاری دیده نشده است.
- یافتههای خوشخیم: مانند کیست یا فیبروآدنوم که اغلب نیاز به پیگیری شدید ندارد.
- یافتههای مشکوک: نیاز به آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی یا بیوپسی دارند.
- احتمال وجود توده سرطانی: در این حالت پزشک اقدامات تشخیصی و درمانی بیشتری را توصیه خواهد کرد.
نتایج ماموگرافی معمولا در قالب سیستم BI-RADS گزارش میشود که از عدد ۰ تا ۶ درجهبندی دارد. عدد ۰ به معنی نیاز به بررسی بیشتر و عدد ۶ به معنای سرطان تایید شده است.
چه کسانی حتما باید ماموگرافی انجام دهند؟
این تست غربالگری برای همه زنان مفید است، اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری قرار دارند و باید جدیتر آن را دنبال کنند:
- زنان بالای ۴۰ سال: توصیه میشود زنان از ۴۰ سالگی به بعد، هر ۱ تا ۲ سال یکبار Mammography انجام دهند.
- افراد با سابقه خانوادگی سرطان سینه: اگر مادر، خواهر یا سایر اعضای خانوادهتان به سرطان پستان مبتلا بودهاند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان سینه خواهید بود.
- زنانی که جهشهای ژنتیکی BRCA1 یا BRCA2 دارند: این افراد باید غربالگری را زودتر و با دقت بیشتر آغاز کنند و به صورت منظم تحت نظر متخصص باشند.
- زنانی با سابقه بیماریهای خوشخیم پستان: افرادی که سابقه کیستها یا فیبروآدنومهای مکرر دارند، باید ماموگرافی و چکاپ منظم را بخش مهمی از زندگی خود قرار دهند.
- افرادی که سابقه پرتودرمانی به ناحیه قفسه سینه: به ویژه اگر این پرتودرمانی در دوران نوجوانی یا جوانی انجام شده باشد.
❓سوالات متداول درباره ماموگرافی پستان
ممکن است هنگام فشرده شدن سینه در دستگاه Mammography، احساس فشار یا ناراحتی خفیف داشته باشید، اما این درد موقتی و قابل تحمل است.
بهترین زمان انجام، یک هفته پس از پایان قاعدگی است که سینهها کمتر حساس هستند.
در دوران بارداری، Mammography فقط در موارد اضطراری انجام میشود. در کل با اطلاع پزشک میتوان آن را انجام داد.
جمع بندی
Mammography یک ابزار ساده اما حیاتی در حفظ سلامت پستانهاست. این روش غیرتهاجمی، سریع و نسبتا ارزان، میتواند جان هزاران زن را نجات دهد؛ مشروط بر آنکه به موقع و منظم انجام شود. اگر بالای ۴۰ سال سن دارید یا در گروههای پرخطر قرار میگیرید، توصیه میشود هر سال یکبار Mammography را در برنامه سلامت خود قرار دهید. در نهایت به یاد داشته باشید: تشخیص زودهنگام، بهترین راه مقابله با سرطان پستان است. ماموگرافی را به تعویق نیندازید.