فیبروکیستیک پستان یکی از شایعترین تغییرات خوشخیم سینه در بین زنان است که معمولا در سنین باروری دیده میشود. این وضعیت نگران کننده نیست اما گاهی علائم آن میتواند با بیماریهای جدیتر اشتباه گرفته شود. در این مقاله به بررسی کامل این بیماری میپردازیم؛ از علت و علائم گرفته تا روشهای تشخیص و درمان تخصصی را بررسی میکنیم. اگر نمیدانید که علائم شما فیبروکیستیک است یا بیماری جدیتری دارید تا انتهای مقاله با ما همراه باشید.
فیبروکیستیک پستان چیست؟
فیبروکیستیک پستان یکی از شایعترین تغییرات خوشخیم در بافت سینه زنان است که معمولا بین سنین ۲۰ تا ۵۰ سال دیده میشود. این وضعیت به دلیل نوسانات طبیعی هورمونی در طول چرخه قاعدگی ایجاد میشود و باعث ایجاد کیستهای کوچک، احساس سفتی، درد یا حساسیت در سینهها میگردد. در این حالت، بافت پستان ممکن است متراکمتر شود و کیستهایی پر از مایع در آن شکل بگیرد. این تغییرات معمولا در هر دو سینه ظاهر میشوند و ممکن است پیش از شروع قاعدگی شدت بگیرند، ولی پس از پایان دوره معمولا بهبود مییابند.
اصطلاح “فیبروکیستیک” از ترکیب دو واژه تشکیل شده است:
- فیبرو: اشاره به افزایش بافت فیبری (سفت و رشتهای)
- کیستیک: به معنای وجود کیستهای پر از مایع
اگر چه این وضعیت ممکن است باعث نگرانی شود، اما در بیشتر مواقع جای نگرانی نیست با این حال، در صورت مشاهده تودههای غیر عادی یا درد پایدار، مراجعه به پزشک توصیه میشود.
برخی از افراد احساس میکنند که در صورت استفاده از لباس زیر میتوانند از بروز فیبروکیستیک جلوگیری کنند. نظر دکتر مریم رضایی بهترین جراح سینه در تهران درباره این موضوع چیست؟
علائم بیماری فیبروکیستیک پستان
علائم این بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما برخی از شایعترین آنها عبارتند از:
- احساس توده یا برجستگی در سینه
- درد یا حساسیت سینه (مخصوصا قبل از قاعدگی)
- سنگینی یا سفتی در ناحیه پستان
- ترشح شفاف یا کمی سفید از نوک سینه
- کیستهای قابل لمس با حرکت پذیری در سینه
گاهی اوقات، علائم فیبروکیستیک که توده خوش خیم پستان است آن قدر شبیه تودههای پاتولوژیک است که باعث نگرانی فرد و نیاز به بررسی دقیقتر میشود.
چه کسانی بیشتر در معرض این بیماری هستند؟
- زنان بین ۲۰ تا ۵۰ سال
- زنانی با سابقه خانوادگی کیست پستان
- افرادی با مصرف زیاد کافئین (مثل قهوه یا نوشابه)
- زنانی با استرس بالا یا تغذیه ناسالم
- افرادی با تغییرات شدید هورمونی در دوران قاعدگی یا پیش یائسگی
باید توجه داشت که فیبروکیستیک یک وضعیت خوشخیم است و احتمال تبدیل به سرطان پستان ندارد، ولی بررسی دقیق برای رد تودههای مشکوک ضروری است.
برای بررسی دقیقتر بهتر است به یک متخصص ماهر و باتجربه در این زمینه مراجعه کنید.
دکـتــر مـریـم رضـــایـــی
فلوشیپ فوقتخصصی جراحی انکولوژی پستان
عضو هیئت علمی دانشگاه
بیش از ۱۰ سال تجربه کاری
📍 آدرس مطب:
تهران، خیابان ملاصدرا، جنب پلیکلینیک بقیهالله (عج)،
ساختمان صدرا، پلاک ۲۰۰، طبقه دوم
☎️ تلفن تماس:
۰۹۹۰۸۲۴۰۰۲۴
🕒 روزهای کاری:
شنبه و دوشنبه، ساعت ۱۶ تا ۱۹
علت بروز فیبروکیستیک پستان
اصلیترین علت بروز فیبروکیستیک پستان، نوسانات طبیعی هورمونهای زنانه به ویژه استروژن و پروژسترون در طول چرخه قاعدگی است. این نوسانات، تاثیر مستقیم روی بافت پستان دارند و باعث تحریک سلولها، بزرگ شدن غدد شیری و احتباس مایعات در بافت سینه میشوند. در نتیجه، فرد ممکن است دچار تورم، درد یا تشکیل کیستهای کوچک در سینهها شود. اما در کنار عوامل هورمونی، برخی عوامل دیگر نیز میتوانند زمینه را برای بروز یا تشدید این وضعیت فراهم کنند:
۱. تحریک بیش از حد لوبولهای پستان
لوبولها، بخشهایی از پستاناند که مسئول تولید شیر هستند. در برخی زنان، این نواحی بیش از حد به تغییرات هورمونی حساس هستند و دچار رشد بیش از اندازه یا تجمع مایع میشوند که منجر به تودههای فیبروکیستیک میگردد.
۲. واکنشهای التهابی در بافت چربی پستان
در برخی موارد، التهاب مزمن در بافت چربی پستان باعث افزایش ضخامت یا سفتی سینهها میشود. این واکنشهای التهابی، نه تنها موجب درد و حساسیت میشوند، بلکه ممکن است با افزایش تجمع مایع، تشکیل کیست را تسهیل کنند.
۳. تغذیه ناسالم و عوامل محیطی
عوامل تغذیهای مانند مصرف زیاد چربیهای ترانس، غذاهای فرآوریشده، قند زیاد یا کافئین بالا (مثل نوشابه، قهوه یا شکلات) میتوانند با تغییر عملکرد هورمونی بدن، در تشدید علائم فیبروکیستیک نقش داشته باشند.
۴. استرس و سبک زندگی
استرسهای طولانی مدت میتوانند تعادل هورمونها را بر هم بزنند و منجر به بروز تغییرات در بافت پستان شوند. همچنین کم خوابی، کم تحرکی و چاقی نیز از جمله عوامل تشدید کننده این وضعیت هستند.
بیشتر بخوانید: آیا بیماری پاژه سینه را میشناسید؟
روشهای تشخیص فیبروکیستیک پستان
تشخیص این بیماری با ترکیبی از روشهای بالینی و تصویربرداری انجام میشود:
۱. معاینه فیزیکی توسط پزشک متخصص
پزشک با لمس پستانها، وجود تودهها و حساسیت آنها را بررسی میکند. تودههای فیبروکیستیک معمولا نرم، گرد و قابل حرکت هستند.
۲. سونوگرافی پستان
برای بررسی دقیق، ماهیت توده و تشخیص تفاوت بین کیست و توده جامد بسیار مفید است. سونوگرافی معمولا در زنان جوانتر توصیه میشود.
۳. ماموگرافی
در زنانی که بالای ۴۰ سال سن دارند یا علائم مشکوک دارند، ماموگرافی میتواند به تشخیص بهتر کمک کند.
۴. آسپیراسیون سوزنی (در صورت نیاز)
در مواردی که کیست بزرگ باشد یا پزشک شک به کیست پاتولوژیک داشته باشد، با سوزن باریک مایع داخل کیست خارج و بررسی میشود.
برخی از روشهای ذکر شده بخشی از غربالگری سرطان سینه نیز هستند که برای بررسی وضعیت سلامت زنان ضروری خواهند بود. با بروز هر یک از علائم هر چند کوچک هر چه سریعتر به متخصص مراجعه کنید.
تفاوت فیبروکیستیک با سرطان پستان
یکی از نگرانیهای بیماران این است که توده فیبروکیستیک با سرطان پستان اشتباه گرفته شود. تفاوتهای مهم این دو را در جدول زیر مشاهده خواهید کرد. به طور کلی علائم سرطان سینه با فیبروکیستیک تفاوت بسیاری دارد. با این حال، فقط پزشک متخصص و آزمایشات تکمیلی میتوانند تشخیص قطعی بدهند.
| ویژگیها | فیبروکیستیک پستان | سرطان پستان |
| درد | دردناک | بدون درد |
| تحرک توده | متحرک و قابل حرکت با لمس | ثابت و غیرمتحرک |
| ظاهر توده | یکنواخت، نرم یا نیمه سفت | سفت و ناهمگون |
| محل بروز | در هر دو سینه | فقط در یک سینه |
| تغییرات همراه در پوست | ندارد یا بسیار خفیف | ممکن است باعث فرو رفتگی، زخم یا تغییر پوست شود |
| ترشح از نوک سینه | ممکن است ترشح شفاف یا سفید رنگ داشته باشد | ممکن است ترشح خونی یا غیر عادی داشته باشد |
| زمان بروز علائم | با چرخه قاعدگی تغییر میکند | تغییرات پایدار و بدون ارتباط با قاعدگی |
آیا فیبروکیستیک پستان میتواند به سرطان تبدیل شود؟
یکی از مهمترین نگرانیهای زنان مبتلا به فیبروکیستیک پستان، احتمال بدخیم شدن این وضعیت است. خبر خوب این است که فیبروکیستیک به تنهایی یک بیماری خوشخیم و غیرسرطانی است و در بیشتر موارد، هیچ ارتباط مستقیمی با سرطان پستان ندارد.
با این حال، باید به چند نکته مهم توجه داشت:
- برخی از انواع تغییرات فیبروکیستیک (مثل هیپرپلازی غیرمعمول یا تغییرات اپیتلیال آتیپیک) ممکن است احتمال بروز سرطان را اندکی افزایش دهند، ولی این موارد نادر هستند و فقط از طریق نمونه برداری مشخص میشوند.
- داشتن بافت فیبروکیستیک تشخیص سرطان را کمی سختتر میکند، چون ممکن است تودههای سرطانی در بین بافت متراکم پنهان شوند.
به همین دلیل، پیگیری منظم با ماموگرافی و سونوگرافی تخصصی برای زنان مبتلا به فیبروکیستیک اهمیت زیادی دارد.
بنابراین، اگرچه فیبروکیستیک خطر مستقیمی برای سرطان ندارد، اما زنان با این وضعیت باید زیر نظر متخصص جراحی پستان باشند تا هرگونه تغییر غیر عادی به موقع تشخیص داده شود. مراقبت دقیق، آگاهی از بدن و انجام معاینات منظم، کلید اطمینان خاطر و پیشگیری است. همین حالا اقدام کنید.
درمان فیبروکیستیک پستان
درمان این بیماری در اکثر موارد غیر تهاجمی است. با رعایت برخی توصیهها میتوان علائم را کنترل کرد:
درمانهای غیردارویی:
- استفاده از سوتین مناسب با پشتیبانی بیشتر
- کاهش مصرف کافئین و شکلات
- کاهش مصرف نمک در روزهای قبل از قاعدگی
- مصرف مکملهایی مانند ویتامین E B6 و منیزیم (با تجویز پزشک)
- استفاده از کمپرس گرم برای کاهش درد
درمان دارویی:
در صورت درد شدید یا مداوم، پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند مانند:
- مسکنهای معمول (ایبوپروفن، استامینوفن)
- داروهای تنظیمکننده هورمونی در موارد خاص
تخلیه کیست:
در مواردی که کیست بزرگ، دردناک یا آزار دهنده باشد، پزشک میتواند با استفاده از سوزن نازک (Aspiration)، مایع داخل آن را خارج کند. این کار معمولا در مطب و بدون نیاز به بیهوشی انجام میشود و بلافاصله باعث کاهش درد و فشار میگردد. در صورت تکرار تجمع مایع یا وجود خون در مایع تخلیه شده، بررسیهای بیشتر مانند سونوگرافی یا نمونه برداری لازم است.
بیشتر بخوانید: همه چیز را درباره جراحی سرطان پستان بدانید!
آیا بیماری فیبروکیستیک قابل پیشگیری است؟
کاملا نه، ولی با رعایت برخی نکات میتوان شدت علائم را کاهش داد:
- خودآزمایی منظم پستان برای آشنایی با وضعیت طبیعی بدن
- مراجعه دورهای به متخصص جراحی پستان
- تغذیه سالم و سبک زندگی فعال
- کاهش استرس و خواب کافی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از شرایط زیر را داشتید، لازم است سریعتر به متخصص مراجعه کنید:
- تودهای که در طول چرخه قاعدگی کوچک نمیشود.
- ترشح خونی یا غیر معمول از نوک سینه داشته باشید.
- تغییر شکل یا فرو رفتگی در پوست سینه مشاهده کنید.
- درد مداوم یا افزایش ناگهانی حساسیت را تجربه کنید.
❓سوالات متداول درباره فیبروکیستیک پستان
درد دورهای یا احساس سنگینی در سینهها، مخصوصا قبل از قاعدگی، از علائم شایع این بیماری است.
خیر. جراحی به ندرت انجام میشود و فقط در موارد مشکوک یا کیستهای مقاوم به درمان لازم است.
معمولا پس از یائسگی، به دلیل افت سطح هورمونها علائم کاهش مییابد یا کاملا از بین میرود.
خیر، اما ممکن است بررسیهای بیشتر برای تشخیص آنها از تودههای مشکوک ضروری باشد.
جمع بندی نهایی
بیماری فیبروکیستیک پستان یکی از رایجترین علل درد و تغییرات پستان در زنان است. با اینکه خوش خیم است، اما شناخت درست و تشخیص به موقع آن اهمیت زیادی دارد. با مشاوره با متخصص جراحی پستان، انجام معاینات منظم و رعایت توصیههای ساده میتوان این مشکل را به خوبی مدیریت کرد.